Ons onderwijs leert kinderen vooral één ding: dat leren niet leuk is.

Deze blog is geschreven door Priscilla Avôt, pedagoog en ontwikkelaar lesmateriaal voor het primair onderwijs.

🎁 Gratis inspiratiepakket over voeding, beweging en leerplezier Toolkit en les ideeën waarmee leerlingen spelenderwijs  werken aan voeding, beweging, welzijn én leerplezier.  Binnen twee minuten in je inbox, vraag 'm aan onderaan het artikel!

Waarom steeds meer kinderen het niet redden binnen het huidige onderwijssysteem en wat er nodig is om het plezier in leren terug te brengen.

“Mam, moet ik echt?”

Het is kwart over zeven en de wekker is gegaan. Iedere ochtend dezelfde vraag, het dekbed dat over het hoofd wordt getrokken en het licht dat weer wordt uitgedaan. Het typische ‘ik wil niet, ik heb geen zin en het is saai’ patroon is weer van start gegaan.

Eén van mijn kinderen is iedere school ochtend chagrijnig. Kortaf aan het ontbijt, traag met aankleden en mopperend de deur uit. In het weekend staat deze jongen vrolijk op, vol plannen en vragen. Het zelfde kind en toch heel anders. Het enige verschil? Het is geen schooldag. Als moeder voel je dat tot in je tenen. Je wilt dat je kind met plezier de deur uitgaat. Dat het nieuwsgierig thuiskomt, met verhalen over wat het heeft ontdekt.

Ik weet dat ik niet de enige ben, want de afgelopen jaren heb ik met veel ouders en leerkrachten over dit onderwerp kunnen sparren. Ouders herkennen het patroon in de ochtenden en op schooldagen. Leerkrachten zien vervolgens het gevolg hiervan. Leerlingen die er wel zijn, maar eigenlijk ook weer niet.

Ik werk al ruim tien jaar aan onderwijs dat kinderen raakt. Als moeder én als onderwijsmaker durf ik te zeggen: dit ligt niet aan het kind. Het is een signaal dat ons onderwijs moet veranderen. Niet een beetje, maar wezenlijk.

Met tegenzin naar school

Een kind dat met tegenzin naar school gaat, leert minder. Zo simpel is het, want wanneer je je onveilig, verveeld of gespannen voelt gaat het brein in overlevingsmodus. Een brein in overlevingsmodus heeft simpelweg geen ruimte voor nieuwsgierigheid of concentratie.

Het effect stapelt zich op met uiteindelijk gevolg dat leerlingen afhaken. In eerste instantie zal dit zichtbaar worden door het schoolplezier dat afneemt en in de rapporten die meegaan naar huis. Het kan zelfs resulteren in kinderen die thuis komen te zitten, in Nederland zijn dit momenteel 70.000 leerlingen waarvan wij weten dat zij thuis zitten. De cijfers zijn schrikbarend, toch is dit nog het minst belangrijke in dit hele geheel, de persoonlijke ontwikkeling van een kind staat hiermee ook onder druk. Een kind dat jarenlang ervaart dat leren zwaar en saai is, neemt dat beeld mee. Over school, maar ook over zichzelf: ik ben niet slim genoeg, ik kan dit niet. Die overtuiging is lastig weer los te laten.

Alles draait om presteren

Waar komt die tegenzin vandaan vraag je je af? Voor een groot deel uit de manier waarop we leren zijn gaan meten. Toetsen, niveaus, scores en het schooladvies voor het vervolgonderwijs. Van jongs af aan krijgen kinderen het gevoel dat ze steeds beoordeeld worden en laten wij eerlijk zijn dat is ook precies wat er vandaag de dag gaande is binnen het onderwijs.

Natuurlijk is het belangrijk om te weten waar een kind staat. Het is alleen teleurstellend om te zien dat meten een doel op zich geworden. De leraren die ik sprak voelen de druk om resultaten te halen met hun leerlingen. Schoolleiders geven aan dat zij moeten voldoen aan jaarlijkse doelen en leerlingaantal dat doorstroomt naar een volgende klas of vervolgonderwijs. Deze druk op leerkrachten en schoolleiders heeft doorwerking in hoe het onderwijs is vormgegeven en hiermee ook de druk die kinderen hiervan meekrijgen in de klassen.

Uit recente onderzoeken blijkt dat steeds meer leerlingen stress ervaren door schoolwerk, slechter slapen en zich zorgen maken over dat zij falen. Leerlingen leren dat presteren het nieuwe normaal is en fouten maken geen optie is.

Doodzonde als je het mij vraagt, want fouten maken en op je bek gaan is geen teken van zwakte. Het is de kern van leren en laat zien dat door het maken van fouten je weer op kunt staan, hulp kunt vragen en weer verder komt dan waar je de vorige keer gebleven was. Onderstaande quote kwam ik tegen tijdens één van mijn lessen binnen en basisschool en slaat precies de spijker op z’n kop.

Als je zegt: ik kan dit niet. Dan stopt je brein met denken.

Als je zegt: hoe kan ik dit doen? Dan start je brein met denken!

Hoe leren kinderen eigenlijk?

Laten wij even terug gaan naar de basis, waar het onderwijs vanuit zou moeten gaan. Hoe leren kinderen eigenlijk? Kijk naar het jonge kind (peuter) en je hebt meteen je antwoord. Kinderen en hiermee ook de leerlingen in een klas leren door te doen, ontdekken en ervaren. Door uitproberen, mislukken en opnieuw mogen proberen. Leren is van nature een actief en zintuigelijk proces. Daarin zijn er een aantal belangrijke speerpunten om rekening mee te houden:

• Betekenisvol: kinderen onthouden wat ze begrijpen en wat ertoe doet in hun eigen leven. Het is daarom zinvol aan te sluiten bij de belevingswereld van de kinderen en waar zijn in het dagelijks leven mee te maken hebben.
• Beweging: een lichaam dat beweegt, helpt het brein. Beweging zorgt er voor dat de hersenhelften geactiveerd worden en hiermee weer een kickstart krijgt om aan de slag te gaan met thema’s die cognitieve aandacht van een kind vragen. Hersenwetenschapper Erik Scherder wijst daar al jaren op.
• Emotie en veiligheid: een kind dat zich gezien en veilig voelt durft op ontdekking te gaan.
• Sociale ontwikkeling: kinderen leren van en met elkaar, door te praten, te helpen en samen te werken. Spelletjes, opdrachten, samenspel en mogelijkheid tot imitatie van andere kinderen draagt bij aan de sociale ontwikkeling.

Het onderwijsaanbod vandaag de dag

Hoe kinderen, en hiermee leerlingen in de klas, leren is een duidelijk gegeven. Dat gezegd hebbende wanneer wij kijken naar hoe het onderwijs vandaag de dag ingericht is: methodes, werkboeken, schermen en stil aan tafel zitten wanneer je met een opdracht bezig bent. Veel leerstof wordt in losse flodders aangeboden, weinig aansluitend bij de leefwereld van het kind. Zeker niet overal, toch zijn de leerkrachten binnen de scholen waar ik kom het erover eens dat het ook anders kan.

‘Het probleem zit niet bij het kind dat de lesstof niet kan volgen, het ligt aan de manier waarop het binnen de school vorm krijgt’ - aldus een leerkracht die ik sprak.

Waarom gaat verandering zo langzaam?

Je zou zeggen met alles wat wij weten dat verandering in een razendsnel tempo kan gaan. Het tegendeel is waar. Dat is geen onwil. Bijna iedere onderwijsprofessional die ik spreek, wil het liefst onderwijs geven dat kinderen raakt, echter komt steeds weer het geluid: ‘Het systeem werkt tegen en zorgt voor onnodige vertraging’.

Wanneer ik aan de de leerkrachten zelf vraag wat volgens hen dan het tegen werken van het systeem is zijn er drie punten die keer op keer terugkomen. Tijd, meetbaarheid en de kracht van gewoonte.

Tijd heeft vooral te maken met de grote groepen, een vol dag programma en de groeiende administratieve taken.

Met meetbaarheid komt duidelijk naar voren dat het onderwijssysteem vandaag de dag vooral gericht is op toetsen, evalueren, kijken waar een kind staat en dit vervolgens uitdrukken in cijfers.

De kracht van gewoonte is vooral op te merken door opmerkingen die leerkrachten maken over dat verandering vaak terug te zien is in losse projecten, welke vervolgens ook weer vervagen en naar de achtergrond verdwijnen. Simpelweg omdat het ‘oude’ een vertrouwde manier is, leerkrachten (en ouders) het zelf ook zo hebben geleerd en het dus veilig voelt.

Leren en plezier: in ieder leerjaar

Vaak hoor ik: “Spelend leren is leuk voor de kleuters, maar daarna moet er gewerkt worden.” Ik denk dat dat een misverstand is. Plezier is geen beloning na het werk, het is de brandstof van leren. En dat geldt voor een kind van vier net zo goed als voor een puber van vijftien.

Kortom de vorm verandert, het principe niet. Laat ik je even meenemen in hoe dit eruit ziet in de praktijk:

• Onderbouw primair onderwijs: ontdekken met alle zintuigen. Proeven, voelen, sorteren, tellen met echte dingen.
• Middenbouw primair onderwijs: nieuwsgierigheid voeden. Waarom groeit een tomaat? Hoeveel suiker zit er in je drinken? Samen uitzoeken en het zelf zien gebeuren.
• Bovenbouw primair onderwijs: verbanden leggen. Rekenen met een recept, aardrijkskunde via gerechten uit andere landen, praten over wie je bent en wat je voelt.
• Voortgezet onderwijs: eigenaarschap en relevantie. Jongeren willen weten waarom iets ertoe doet. Laat ze onderzoeken, kiezen, maken en hun mening vormen over echte vraagstukken, zoals gezondheid en duurzaamheid.

Plezier betekent niet dat het makkelijk is. Een uitdaging die je aankunt, geeft juist voldoening. Het gaat erom dat kinderen voelen: dit gaat over mij, en ik kan dit.

Hoe Foodies & Family daaraan bijdraagt

Toen ik tien jaar geleden begon als vakdocent koken, zag ik iets wat ik nooit meer ben vergeten. Kinderen die in de klas stil en onzeker waren, bloeiden op zodra ze met hun handen aan de slag gingen. Ze stelden vragen, hielpen elkaar en waren trots op wat ze maakten.

Inmiddels werken we al zo’n tien jaar aan onderwijs dat ontdekkend, zintuiglijk en schermvrij is. Met één rode draad: leren met plezier. Dat doen we met drie programma’s:

• De wereld rond: koken en eten uit verschillende culturen. Kinderen proeven, rekenen, lezen en ontdekken de wereld via hun bord.
• Binnenstebuiten: bewegingsonderwijs dat laat voelen hoe goed bewegen is voor je lijf en je hoofd.
• Dit ben ik: over identiteit, veerkracht en sociaal-emotionele ontwikkeling. Wie ben ik, wat voel ik, en hoe ga ik om met tegenslag?

Onze programma’s zijn geen losse uitjes. Ze sluiten aan bij de kerndoelen van SLO, zo passen ze binnen wat scholen toch al doen, en geven ze leraren een concreet handvat. Gezondheid, burgerschap, taal en rekenen komen samen in één betekenisvolle les. Niet één keer per jaar, maar structureel, want alleen dan verandert er echt iets voor kinderen.

Verandering begint in de klas

Het onderwijs verandert niet van de ene op de andere dag en dat hoeft ook niet in één keer. Iedere les waarin een kind nieuwsgierig wordt is een stap. Iedere ochtend waarop een kind zin heeft om naar school te gaan is winst.

Laten we ophouden met alleen meten wat kinderen presteren. Laten we kijken naar hoe ze leren, wie ze zijn en wat ze nodig hebben. Leraren, schoolleiders, ouders ik geloof hier oprecht in en zie dit al tien jaar binnen scholen: we kunnen dit samen.

Contact

Ben jij leraar of schoolleider en wil je weten hoe onze programma’s passen bij jouw school? Ik denk graag met je mee, neem gerust contact op! Dan maken we betekenisvol onderwijs samen tot iets van iedere dag.

Gratis toolkit over gezonde voeding, beweging en gezonde gewoontes in je inbox!